Markachirinakana nayraru desarrollo nayraru sartawipxata

Pisina jakasiñanakaxa, Bolivia markana utjki ukanakaxa, q’ala tukusxaspa pisina jakasiñanakaxa chhaqhayataxaspa, ukatakiwa Fondo de Población de las Naciones Unidas UNFPA, uka tantachawina amtanakapasa phuqhañanakapasa wakt’ayata, maysaxatxa, markachirinakana nayraru desarrollo sartawinakapaxa jikiratañapaki, phuqhatäñapatakiwa irnaqawimpi ch’amt’askaraki, taqi ukanaka phuqhatañapatakixa, Plan Nacional de Desarrollo 2006 marata 2010 marakama, jikiraña amtanakasa phuqhañanakasa utt’ayataki, uka amtanakampi jaqthapitarakiwa, Fondo de Población de las Naciones Unidas UNFPA uka tantachawixa, taqi uka amtanaka phuqhañatakiwa irnaqaski, juk’ampachaxa Bolivia markana, Democracia thakhina sartasitáski, democracia thakhis ch’amañchatäki, uka democracia thakhi sartayatäki ukaru yanapt’aña ch’amañcht’aña amtampiwa irnaqatapinixa.

Ukhamarjamapï, Plan de Acción del Programa de País sata amtaxa, 2008 marata 2012 marakama amtäta utjki, ukanakapï phuqhatañapaxa, maysaxatxa, markachirinakana desarrollo nayraru sartawipxata amtanakaxa utjakaraki, ukarjamarakipï, pisin jakasiñanakasa utjki ukanakaxa, kunjama chhaqhayataspasa, desarrollo nayraru sartawisa, kunjamatpinsa utjaspa, kunjamatpinsa politica amtanakasa, juk’ampi yaqha amtanakasa phuqhataspa, uka amtanaka phuqhañatakisa, kawkhata kunjama qalltatänisa, qullqinakasa kawkhata jikxatatänisa, uka qullqinakasa kunjam irtatänisa, taqi ukanaka sumana sartayatañapatakiwa irnaqatäni, juk’ampachaxa taqi markachirinakansa, kunjamatpinsa khuskhata jakasiñanakaxa utjaspa, chachanakampi warminakampisa janipini jisk’achasiñanakasa yaqhachasiñanakasa utjaspati, derechos sexuales reproductivos warminakasa chachanakasa purapata yaqasisa miratakipinispa, VIH/SIDA uka ñanqha usunakatsa jark’aqasitakipinïspa, kasta kasta markanaka utjapki uka markanakasa maynita maynikama taqini purapata yäqasisa sarnaqasitakipinispa, ukanaka jikirañatakiwa yanapt’asitakipini.

Ukham amtanaka jikirat:äni ukampi chikt’ataxa, kimsa yaqha amtanaka phuqhañawa utjaraki, uka kimsa amtanaka irnaqañanakaxa akhamanakawa:

• Nayraqata amta phuqhañaxa, Bolivia markana jach’a mä tantachawipatawa, (Ministerio de Planificación del Desarrollo ukatxa Instituto Nacional de Estadística) ukanakawa,

• Yaqha amta phuqhañaxa, departamentunakaxa t’aqanuqataki, uka departamentunanakana, Plan de Acción del Programa de Pais (CPAP) ukham phuqhaña amtanakaxa utjaraki, ukanakana irnaqatáñaparaki, juk’ampachaxa, Potosí, Chuquisaca, Cochabamba, Beni ukatxa La Paz, uka departamentunakana ch’amt’atañapaxa

• Qhipa yaqha amta phuqhañanakaxa, Argentina markampina, Bolivia markampina amtanakaxa phuqhatäñaparakiwa, juk’ampachaxa, Bolivia markata Argentina markaru sariri markachirinakaxa, kunjamatsa chachanakasa warminakasa, derechos sexuales jan wawaniptasaki sarnaqapxaspa, janipini usuriptañaxa warminakanxa utjaspati, ITS ukatxa VIH/SIDA uka ñanqha usunanakatsa jark’aqatapinipxaspa, ukanaka jikirañatakisa ch’amt’añaparakiwa, uka pä markanakaxa irnaqatäñapa.

Fondo de Población de las Naciones Unidas UNFPA uka tantachawixa, 1972 uka maranawa uñstayawayata, UNFPA tantachawi yuriwayki uka maratpachwa, irnaqawinakampi yanapt’asiskaraki, juk’ampachaxa Instituto Nacional de Estadística, uka tantachawina, markachirinakaxa qawqhanis utjasipxi, kunjamasa jakasipxi, qawqha warminaka, qawqha chachanakasa utjapxi, ukatxa jukampinakata yatxatasa jakthapisa irnaqatäki ukanakana qallttapacha Bolivia markanxa yanapt’asiwayi. Instituto Nacional de Estadística uka tantachawiruwa, Fondo de Población de las Naciones Unidas UNFPA uka tantachawitxa yanapt’asitaski, ukampixa 1976 marana censo jakthapiwixa utjawayki, 1992 maransa censo jakthapiwixa utjawakaraki, ukatxa 2001 marana yaqha censo jakthapiwixa phuqhasiwaykarak,i ukanakaruw walpini yanapt’asiwayixa, ukhamatwa, Bolivia markanxa sapa markachirinakasa qawqha qullqinisa sarnaqasipxi, kunjama qullqinakasa ch’iqinuqayatasa, Bolivia markana uraqipasa qawqch’asa, uka uraqinakanxa qawqha markachirinakasa jakasipxaraki, kuna amtanaka phuqhañasa Bolivia markaruxa wakt’i, desarrollo nayraru sartäwi utjañapatakixa wakisi, kunjamasa irnaqawinakasa Bolivia markapachana utjaski, sapa departamentunakansa, municipionakansa kunjamasa irnaqawinakaxa utjaski, ukanaka yatitañapatakiwa yanapt’asiwayi. Instituto Nacional de Estadística uka tantachawina taqi kunata yatxatawinaka utjki, jakthapiwinakasa utjawaykaraki, ukanakaxa, wali wakiskiriwa taqi markachirinakatakisa, Bolivia marka apnaqiri autoridadanakatakisa, sañani municipionakanx,a kunjamasa markachirinakaxa jakasipxatayna, kunjamasa pisini jakasiñanakaxa utjatayna, ukanaka yatiñatakiwa uka jakthapiwinakaxa wakiskirinxa, ukarjamawa coparticipación tributaria uka qullqinakasa, HIPIC I ukatxa IPIC II, anqa markanakata manutäkana, uka manunakxa jan kutt’ayxapxistati sas jach’a qamiri qullqini markanakaxa pisini jakasiri markachirinakaru waxt’awayapki, uka qullqinakasa, Instituto Nacional de Estadística uka tantachawina jakthapitaparjamawa ch’iqinuqayataraki. 

Share/Save